الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
145
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
پديدههاى چهارگانهء غضب بر حذر داشته و راه جلوگيرى از آن را اين شمرده است كه به هنگام غضب هيچ سخنى نگويد و هيچ اقدامى نكند تا آتش غضب فرو نشيند و به حال عادى باز گردد و زمام ارادهء خود را كه در موقع غضب از دست داده بود در اختيار بگيرد . سپس در ادامهء سخن به اين حقيقت اشاره كرده مىفرمايد : « هرگز در اين زمينه حاكم بر خود نخواهى شد مگر اينكه بسيار به ياد قيامت و بازگشت به سوى پرودگارت باشى » . ( وَلَنْ تَحْكُمَ ذَلِكَ مِنْ نَفْسِكَ حَتَّى تُكْثِرَ هُمُومَكَ « 1 » بِذِكْرِ الْمَعَادِ إِلَى رَبِّكَ ) . آنچه امام عليه السلام در اين بخش از سخنانش فرموده امورى سرنوشتساز است كه نه تنها در مسألهء حكومت كه در تمام مديريتها و در سراسر زندگى انسان پيش مىآيد . به سراغ امتيازات ويژه رفتن ، از خلافكارىهاى نزديكان و اطرافيان چشم پوشيدن و به هنگام خشم و غضب حكمى صادر كردن بلاهاى عظيمى است كه مىتواند حكومتها را متزلزل سازد و شخصيت انسانها را زير سؤال ببرد و آبروى انسان را در دنيا و آخرت بريزد . نكته خطرات بزرگ غضب غضب حالتى است كه وقتى به انسان دست مىدهد از وضع عادى بيرون مىرود و قضاوت عقل ، تحتالشعاع اين آتش سوزان قرار مىگيرد به گونهاى كه هرگونه تصميمگيرى صحيح در آن لحظه براى او ناممكن است و به همين دليل از انسان حركاتى در حالت خشم و غضب سر مىزند كه غالباً عواقب شوم
--> ( 1 ) . « هُموم » جمع « همّ » گاه به معناى اراده و عزم بر چيزى و گاه به معناى دلمشغولى و دغدغه و در عبارت بالا معناى دوم مراد است